Feitelijk of wettelijk samenwonen: wat kies jij?

Wat betekent feitelijk samenwonen precies? #

Feitelijk samenwonen is de simpelste constructie die er bestaat. Jullie wonen samen op hetzelfde adres, zonder dat je ook maar iets officieel moet maken. Je schrijft je alleen in bij de gemeente en klaar. Geen verklaring, geen akte, geen papierwerk.

De wet beschouwt jullie als twee losse personen die toevallig hetzelfde dak delen. Er bestaan geen wettelijke rechten of plichten tussen jullie. Klinkt eenvoudig, maar die eenvoud heeft een prijs.

Wat houdt wettelijk samenwonen dan in? #

Deze vorm maak je officieel bij de ambtenaar van de burgerlijke stand. Je legt een verklaring af, die gemeente registreert ze en vanaf dan ben je wettelijk samenwonend.

Let op: een paar jaar samenwonen zonder formaliteiten maakt je nog geen wettelijk samenwonende. Die verklaring moet je écht afleggen. En het hoeft niet per se over een koppel te gaan. Broers, zussen, een ouder met kind of zelfs vrienden kunnen wettelijk samenwonen.

Waarom zou je voor wettelijk samenwonen kiezen? #

Simpel: de wet geeft je een stevige basisbescherming die je als feitelijk samenwonende gewoon mist. Wat levert dat concreet op?

Bescherming van de gezinswoning #

Bij wettelijk samenwonenden geniet het huis dezelfde bescherming als bij gehuwden. Wil de eigenaar verkopen of een hypotheek nemen? Dan moet de andere partner daarmee instemmen. Zonder die toestemming kan het niet door. Feitelijk samenwonenden hebben die vangnet niet.

Beperkt maar automatisch erfrecht #

Je erft automatisch van elkaar, al blijft dat beperkt tot het vruchtgebruik op de gezinswoning en de inboedel. Feitelijk samenwonenden? Die erven niets, tenzij er een testament klaarligt. En dan nog betalen ze hogere erfbelasting.

Wederzijdse onderhoudsplicht #

Wettelijk samenwonenden zijn verplicht om voor elkaar te zorgen wanneer dat nodig is. Als één van jullie financieel in de knel komt, springt de ander bij.

Het fiscale plaatje #

En hier wordt het extra interessant voor jou als zelfstandige. Wettelijk samenwonenden vallen fiscaal in dezelfde categorie als gehuwden. Jullie krijgen een gezamenlijke aangifte. Het “huwelijksquotiënt” speelt dan: een deel van het inkomen van de hoogst verdienende partner schuift door naar de laagstverdienende, tot die 30% van het totaal bereikt. Vooral als één van jullie veel minder verdient, kan dat een mooi belastingvoordeel opleveren.

Feitelijk samenwonenden worden daarentegen fiscaal als alleenstaanden behandeld. Iedereen vult een eigen aangifte in. Een gemeenschappelijk kind kan maar één van jullie ten laste nemen.

Met Moneybird zie je in één oogopslag wat je aan de fiscus verschuldigd bent.

Wanneer kies je beter voor feitelijk samenwonen? #

Soms is de eenvoud van feitelijk samenwonen net voordeliger. Hebben jullie allebei een stevig inkomen? Dan kan apart blijven fiscaal interessanter uitpakken. Feitelijk samenwonenden kunnen allebei bepaalde beroepskosten maximaal inbrengen, terwijl die aftrek bij een gezamenlijke aangifte beperkt kan worden.

Of misschien hebben jullie geen kinderen, geen gedeelde woning en amper vermogen. Dan heb je die wettelijke bescherming simpelweg niet nodig. Je blijft vrij van verplichtingen die je liever niet aangaat.

Hoe maak je de juiste keuze? #

Stel jezelf een aantal eenvoudige vragen. Hebben jullie een gezamenlijke woning? Zijn er kinderen in het spel? Verdient één van jullie een stuk minder dan de ander? Willen jullie dat de ander iets erft bij overlijden?

Hoe vaker je “ja” antwoordt, hoe logischer wettelijk samenwonen wordt. Het biedt een minimale maar waardevolle basisbescherming. Zeker voor zelfstandigen kan die fiscale meevaller het verschil maken.

Toch loont het om even langs je boekhouder te gaan voor een persoonlijke doorlichting, hij of zij ziet in één oogopslag wat fiscaal het beste bij jullie profiel past.

Waar moet je nog aan denken? #

Wettelijk samenwonen beëindigen doe je niet zomaar. Daar zijn formaliteiten aan verbonden: een akte van onderlinge overeenstemming, een eenzijdige verklaring of het overlijden van één van jullie. Bij feitelijk samenwonen stopt het gewoon zodra je niet meer onder hetzelfde dak leeft. Geen papierwerk, geen gedoe.

Een samenlevingscontract bij de notaris kan in beide gevallen helpen. Daarin leggen jullie extra afspraken vast, bijvoorbeeld over de verdeling van goederen of wie de huur betaalt. Voor wettelijk samenwonenden mag dat contract echter niet afwijken van de wettelijke regels rond erfrecht en ouderlijk gezag.